IQ LÀ GÌ?

IQ là ký hiệu lấy hai chữ cái đầu của từ tiếng Anh là “Intelligence Quotient”, thường dịch là thương số trí tuệ hay còn gọi là chỉ số thông minh. Chỉ số này của mỗi người nói lên năng lực trí tuệ của người đó. Ta có thể hình dung khả năng đó qua câu chuyện sau đây:

Edidon cần tính dung tích một bóng đèn hình quả lê, ông giao nhiệm vụ đó cho trợ lý Chapton (tốt nghiệp đại học y khoa Toán). Hơn một tiếng đồng hồ, Chapton loay hoay mãi với các công thức dày đặc mà vẫn chưa tính ra. Edidon đi qua, nói: “Có gì phức tạp lắm đâu!”. Ông mang chiếc bóng đèn ra vòi, hứng đầy nước và nói với Chapton: “Anh đổ nước vào ống đó, xem dung tích là bao nhiêu. Đó là dung tích của bóng đèn”.

Từ câu chuyện trên ta thấy người thông minh là người có khả năng vượt trội về mặt trí tuệ so với nhiều người khác. Việt Nam cũng có nhiều câu chuyện về người thông minh và có lẽ chỉ số IQ không hề xa lạ với nhiều người Việt Nam, đặc biệt là những người làm công tác y tế và giáo dục. Về khái niệm, hầu hết mọi người đều có được ý niệm trực giác về trí thông minh. Có nhiều từ dùng để chỉ những khác biệt về mức độ thông minh: sáng dạ, lanh lợi, thông minh, tài tình, khôn ngoan, láu lỉnh, chậm hiểu, tối dạ, ngu đần, đần độn v.v…Mấy năm gần đây, một số chương trình quảng cáo trên truyền hình về thực phẩm cũng thường nhắc đến chỉ số IQ, đến quan hệ giữa thông minh và trí não. Điểm cần nhấn mạnh trước tiên là chỉ số IQ không phải bất biến. Ngoài yếu tố dinh dưỡng hợp lý, tùy thuộc hoàn cảnh giáo dục, môi trường giao tiếp và môi trường văn hóa cộng với sự năng động của cá nhân, chỉ số IQ có thể thay đổi sau một thời gian.

PHƯƠNG PHÁP ĐO IQ

Một chút bàn luận:

Bằng quan sát trong đời sống ta thấy, trí thông minh thể hiện ở “sự nhanh nhẹn, linh hoạt” trong nhận thức, ở khả năng “sớm hiểu sớm biết” so với người cùng lứa tuổi, là “khả năng vượt trội” về trí tuệ. Cũng có người nói đến sức bật nhận thức, sức chú ý, độ tập trung, khả năng quan sát v.v… Trong câu chuyện về Edison, chính phản ứng nhanh nhạy của Edison mới bộc lộ trí thông minh của ông. Vì vậy, quan niệm cần nắm rõ khi đo IQ chính là đo sức hiểu biết chứ không phải là đo vốn hiểu biết rộng hay hẹp. IQ có liên quan đến quá trình học tập, kết quả học tập, nhưng đo IQ phải hướng đến đo khả năng nhận thức (khả năng theo học, khả năng làm việc bằng trí não, khả năng trí nhớ). Điều này khác xa với các bài do thành quả học tập. Như vậy, một đứa trẻ nhỏ cũng có thể đạt IQ ngang với một học sinh lớn, học bậc trung học phổ thông. Tin tức sua đây cho thấy điều vừa nói:

Báo Thanh niên ngày 16/2/2005 đưa tin cậu bé Mikhail Ali mới 3 tuổi (đến từ Bramley, Leeds) đã vượt qua kỳ thi thẩm định chỉ số IQ tổ chức tại ĐH York, Anh quốc. Em đã thực hiện xong hàng loạt bài thi bao gồm toán, tranh ảnh, các câu hỏi khó về logic và dãy số do hiệp hội Mensa đưa ra, đạt 137 điểm và trở thành thành viên nhỏ tuổi nhất đỗ kỳ thi của tổ chức này. Em bé được xác định là có tài năng bẩm sinh, làm nhiều người ngạc nhiên, nhưng cũng vẫn còn là một cậu con trai bé bỏng, ăn nhiều và chơi với những đồ chơi hằng ngày.

Để có phương pháp đo IQ một cách khoa học, ta cần tìm hiểu định nghĩa thuật ngữ “trí thông minh”. Bởi đây là một khái niệm quan trọng làm cơ sở lý luận cho việc đo lường. Năm 1921, một tạp chí nghiên cứu hỏi 14 nhà tâm lý học và giáo dục học nổi tiếng về định nghĩa trí thông minh. Kết quả nhận được 14 định nghĩa, trong số đó các chuyên gia nhấn mạnh đến “khả năng học tập từ kinh nghiệm” và “khả năng đáp ứng với môi trường”. Năm 1986, những nhà nghiên cứu lập lại câu hỏi định nghĩa trí thông minh với 25 chuyên gia. Kết quả thu được là nhiều định nghĩa khác nhau, liên quan đến: (1) khả năng đáp ứng tổng quát với một vấn đề mới trong cuộc sống; (2) năng lực để tham gia vào việc tư duy trừu tượng, sự điều chỉnh đối với môi trường; (3) khả năng về tri thức và sở hữu tri thức; (4) khả năng tổng quát về tính độc lập, tính sáng tạo và hiệu quả trong khi suy nghĩ; (5) khả năng để thu nhận được khả năng; (6) sự nắm bắt các mối quan hệ có liên quan; (7) khả năng để đoán xét, để hiểu được ý nghĩa và để lập luận; (8) suy diễn các mối quan hệ; (9) năng lực nhận thức chung, bẩm sinh.

Định nghĩa được nhiều nhà nghiên cứu đề nghị là coi trí thông minh như một nhóm khả năng được biểu hiện và đánh giá qua điểm số mà những trắc nghiệm trí tuệ đo được. Định nghĩa là thuận lợi cho việc nghiên cứu có liên quan đến một thuật ngữ rất trừu tượng là “trí thông minh”,mở ra hướng đo đạc, lượng hóa các khả năng trí tuệ, những từ đó cũng nổi lên một số vấn đề. Bởi vì hiện nay có nhiều trắc nghiệm khác nhau, các trắc nghiệm không đo lường cùng một cái gì như nhau. Bên cạnh các trắc nghiệm phi ngôn ngữ có thể dùng chung cho nhiều quốc gia, nhiều dân tộc khác nhau, những trắc nghiệm có sử dụng ngôn ngữ đều chịu ảnh hưởng khá mạnh vào một nền văn hóa. Mặt khác, khi xây dựng trắc nghiệm thường người ta phải hướng đến mục đích của việc đo lường, nghĩa là phải phân tích lý luận về cái cấu thành nên trí thông minh. Về điểm này thường có các quan niệm khác nhau:

- Nhà tâm lý học người Pháp, A.Binet cho rằng trong cấu trúc trí tuệ có những năng lực như: chú ý, tưởng tượng, phán đoán và suy lý.

- Nhà bác học người Anh, C. Spearman (1863 – 1945) qua nghiên cứu nhiều trắc nghiệm dựa trên phương pháp toán học, đã kết luận rằng có một nhân tố chung ảnh hưởng đến tất cả các trắc nghiệm được nghiên cứu. Bên cạnh đó ông còn chỉ ra những nhân tố riêng, chỉ tồn tại đối với mỗi trắc nghiệm. Quan niệm của Spearman đã được đưa vào trong tâm lý học, như là thuyết hai nhân tố (factors) của trí thông minh, đó là nhân tố G (general) và S (special).

- Nhà tâm lý học người Mỹ, L.L.Thurstone (1887 – 1955) đưa ra phương pháp phân tích đa nhân tố (1947). Ông cho rằng trí thông minh gồm 7 nhân tố:

V = sữ lĩnh hội ngôn từ (vebal comprehension).

W = hoạt bát ngôn ngữ (word fluency)

N = khả năng vận dụng tài liệu chữ số (Number).

S = năng lực không gian (space)

M = trí nhớ )memory).

P = tri giác (perceptual).

R = khả năng suy luận (reasoning).

- J.P.Guilford cho trí tuệ gồm 120 năng lực, chia làm 3 mặt: tiến trình, chất liệu, kết quả.

- Gần đây, qua kết quả nghiên cứu, các nhà tâm lý học Trung Quốc cho rằng trí thông minh bao gồm khả năng quan sát, khả năng của trí nhớ, sức suy nghĩ, óc tưởng tượng, kỹ năng thực hành và sáng tạo.

- Qua phân tích hệ thống các trắc nghiệm rí tuệ đang được sử dụng, có thể thấy những thành phần thường được nhắc đến như: kiến thức tổng quát, suy luận ngôn ngữ, suy luận trừu tượng, tính toán số học, hình học, tri giác không gian, trí nhớ ngắn hạn, từ vựng, logic, tốc độ tính toán v.v…

Còn nhiều nhà khoa học khác nữa, với những quan điểm và giải thích khác nhau về vấn đề trí thông minh, nhưng cuối cùng đều có chung một nhận định: Trí thông minh không phải là một năng lực đơn độc, nó là sức mạnh tổng hợp của nhiều loại năng lực. Trí thông minh chính là sự phối hợp tốt các năng lực đó để làm thành một kết cấu hữu hiệu. Các nhóm năng lực này cần được phát huy một cách đồng bộ, cân đối, đầy đủ theo hướng nâng cao dần. Nếu một thành phần không được phát triển sẽ ảnh hưởng đến sự vận hành của hệ thống.

Công thức tính IQ:

Để tính toán chỉ số IQ, công thức ban đầu được lập nên là:

IQ  = ^MA   _{x 100}

             ^CA 

Trong đó: MA (Mental Age) là tuổi trí tuệ, tính bằng tháng, quy từ điểm trắc nghiệm.

                             CA (Chronological Age) là tuổi thực tế tính bằng tháng, theo thời gian sinh trưởng của mỗi người).

Thí dụ: Một nhi đồng tuổi đời tròn 8 năm, khi làm một test trí tuệ đạt được tuổi trí khôn tương đương trẻ em 10 tuổi, chỉ số thông minh của em bé này là:

IQ = ^{10 x 12} x 100 = 125

         ^{8 x 12}

Tuy nhiên, cách tính này đã bộc lộ nhược điểm là không đại diện được cho mọi lứa tuổi và mọi hình thái trí tuệ phức tạp của con người. Về sau, nhiều cách tính khác được đề nghị. Như Wechsler trong các trắc nghiệm trí tuệ dùng cho trẻ em và cho người lớn đã sử dụng điểm IQ chuyển hóa. Đây là loại điểm IQ chuyển đổi từ điểm số bài trắc nghiệm của một người sang loại thang đo tiêu chuẩn, dựa trên lý thuyết cho rằng những điểm số trắc nghiệm của một dân số người được phân bố bình thường, và thang này có điểm trung bình = 100 độ lệch tiêu chuẩn = 15. Công thức tính:

IQ = 100 + 15 Z

Z là điểm biến đổi từ điểm số bài trắc nghiệm theo công thức Z = ^X - ^µ   , trong đó µ và σ

                                                                                                            ^σ  

 lần lượt là điểm trung bình và độ lệch tiêu chuẩn các bài làm của nhóm đông người chọn làm đại diện cho dân số.

Thí dụ: Khảo sát bằng test RAVEN (60 câu hỏi) trên một nhóm khoảng 2000 học sinh đại diện cho các học sinh lớp 8 TPHCM thu được điểm trung bình µ = 35,5 độ lệch tiêu chuẩn σ = 11,4. Học sinh Tuấn, lớp 8 làm bài test này đạt 48 điểm. Vậy IQ của Tuấn là bao nhiêu?

Giải: Đổi điểm của Tuấn ra Z = (48 – 35.5)/11.4 – 1.096

Suy ra IQ = 100 + 15 x 1.096 = 116

Dưới đây là bảng giải thích ý nghĩa từng nhóm điểm IQ và biểu diễn bằng đồ thị (các vùng dưới đường cong bình thường tính trên dân số rất lớn):

Bảng 1. Giải thích các loại IQ

  Tuyến bình thường là đồ thị chỉ ra gần đúng có bao nhiêu phần trăm người trong dân số rơi vào mỗi hàng số IQ. Về mặt lý thuyết, nếu tất cả mọi người trên thế giới cùng làm một bài test, hầu hết sẽ có điểm nằm trong dãy “Trung bình”. Một phần nhỏ hơn trong dân số có điểm số nằm dưới hoặc phía trên trung bình. Các điểm số rất cao và rất bé là hiếm. Để phỏng định các tỷ lệ % này, xin dùng bảng Z đính kèm trong các sách thống kê.

Minh họa một số câu trắc nghiệm đo IQ:

Để giúp độc giả nắm được các ý tưởng và cách thức soạn các câu trắc nghiệm đo trí tuệ, hãy xem xét câu trắc nghiệm loại Đúng – Sai sau đây:

“Hai con gà và 4 con chó có tất cả 22 chân”       Đúng        Sai

Câu hỏi không khó nhưng về khía cạnh trí tuệ, để xác định câu này là đúng hay sai, người trả lời cần sử dụng nhiều kỹ năng khác nhau:

1. Có kiến thức tổng quát về cơ thể các con gà và chó.

2. Hiểu các quy tắc số học đẻ nhân 2 với 2, 4 với 4 và cộng 16 với 4.

3. Hiểu về phương tiện đại số rằng một đơn vị “gà” bằng hai đơn vị “chân”, một đơn vị “chó” bằng bốn đơn vị “chân”.

4. Phải đối chiếu tổng các chân con vật với con số hai mươi hai, theo cách hợp logic.

5. Phải lưu giữ các tổng từng phần trong trí nhớ ngắn hạn để thuận tiện cho việc so sánh các tổng.

6. Sử dụng nhận thức bằng thị giác để có hình ảnh các con vật trong óc nhằm lượng giá dễ dàng hơn các thao tác tính toán số học.

7. Vốn từ vựng phải sử dụng để hiểu ý nghĩa các từ trong bài toán.

8. Nếu một số từ viết (hoặc đọc) sai chính tả, bài toán sẽ đổi khác so với bài toán đã cho, hoặc lỗi khi in ấn cũng làm sai lệch dữ kiện bài toán.

9. Cần sử dụng tất cả kỹ năng trên trong một khoảng thời gian rất ngắn và tốc độ tính toán cần phải đủ nhanh để cho ra một lời giải được xác định trong khoảng thời gian được phép.

10. Khả năng trực giác cần được sử dụng để cảm nhận chung về câu phát biểu. Trực giác này dùng để duyệt qua, xem xét sự chơi chữ, ý nghĩa kép trong ngữ cảnh, hay các khía cạnh bị làm sai lạc.

Nào, bây giờ bạn hãy thử hoàn thành 3 câu hỏi ngay dưới đây.

Làm trong 60 giây

1. 2 con vịt và 2 con chó có tổng số chân là 14

 Đúng     Sai

 2. Một cái bánh có thể cắt thành hơn 7 miếng chỉ với 4 nhát cắt theo đường thẳng xuyên qua tâm cái bánh.

 Đúng     Sai

3.      Hai trong các số sau đây có tổng đến 13.

1, 6, 3, 5, 11

 Đúng     Sai

Đáp án: Câu 1: Sai;  Câu 2: Đúng; Câu 3: Sai

Dựa trên ý nghĩa vừa trình bày, mỗi câu trắc nghiệm IQ được soạn theo nhiều hình thức khác nhau phục vụ cho một ý đồ riêng, nhằm đo lường một cái gì đó của trí tuệ. Như đã trình bày trong phần lý luận trên, quan niệm trí thông minh là sự phối hợp của nhiều thành tố giúp cho việc xây dựng bài trắc nghiệm thành dễ dàng hơn. Các câu hỏi sẽ hướng vào đo lường các kỹ năng trong từng thành tố. Ví dụ:

Ngôn ngữ

Toán học

Tri giác không gian

Suy luận logic

Nhận biết các mẫu

Phân loại

v.v…

Dưới dây là vài câu ví dụ:

Đo khả năng ngôn ngữ.

1. Tìm từ trái nghĩa:

     - thuần Việt: Ví dụ: cho từ “Cứng”, trả lời “Mềm, “Ngày → “Đêm”, “Dài”  →  “Ngắn”

     - Hán Việt: Ví dụ: “Thượng” → “Hạ”,  “Nhập” → “Xuất”

2. Phân tách từ kép Hán - Việt:

     Ví dụ: Tiếp thị → tiếp cận thị trường;  Quốc sách →  chính sách quốc gia.

3. Đổi trật tự từ, lập câu mới:

    Với 5 từ trong câu KHÔNG BẢO, SAO NÓ ĐẾN?, lập các câu mới:

            - Sao không bảo nó đến?

            - Bảo nó đến, không sao?

            - Nó bảo, sao không đến?

            - Nó đến, sao không bảo?

4. Ghép thêm từ đơn, tạo từ đôi có nghĩa:

            Cho từ “Học”. Ghép được: Học hành, học thuật, học giả, học sinh.

Đo khả năng nhận ra các khuôn mẫu, luận lý và trí thông minh toán học.

Câu ví dụ 1. Con số nào sẽ đứng kế tiếp trong dãy số sau?

            1, 4, 9, 16, 25

Nhận xét: Dãy số tăng theo cách + 3, + 5, + 7, + 9, + 11, nên đáp số = 36.

Câu ví dụ 2. Con số nào sẽ đứng kế tiếp trong dãy số sau?

            3, 5, 8, 13, 21.

Nhận xét: Vì trật tự các số trong dãy tuân theo quy tắc: số kế tiếp là tổng hai số đứng liền trứơc nó. Như 3 + 5 = 8, 5 + 8 = 13, 8 + 13 = 21. Suy ra đáp số là 34 (vì 13 + 21 = 34).

Đo khả năng xếp loại và trí thông minh toán học.

Câu ví dụ: Con số nào không thuộc cùng nhóm?

Đáp án = 17 (vì là số lẻ duy nhất).

  Kiểm tra trí thông minh toán học, logic và ngôn từ.

Câu ví dụ: Chữ cái trong ô cuối là gì ?

   Đáp án = H

Lời giải: Chuyển đổi mỗi chữ cái thành con số ở vị trí tương đương với nó trong bảng cữ cái  (tiếng Anh), ví dụ chữ C thành số 3. Sau đó, tại mỗi hàng, nhân hai số trong hai cột đầu để tính ra chữ cái tương ứng tại cột thứ ba.

Kiểm tra khả năng nhận ra mẫu hình (pattern) và khả năng về thị giác.

Câu ví dụ: Chọn một hình kế tiếp hợp lý từ trong 6 hình cho bên dưới.

Giải thích quy luật: Cả khối hình di chuyển theo chiều kim đồng hồ và hình vuông chuyển động ngược chiều kim đồng hồ trong khi tự xoay 45 độ quanh nó. Một nửa của đường thẳng di chuyển 90 độ theo chiều kim đồng hồ, trong khi nửa còn lại di chuyển 45 độ ngược chiều kim đồng hồ. Đáp án là hình E.

Đo năng lực tri giác không gian

Câu ví dụ: Hãy chọn miếng ghép bên phải lắp đúng vào hình bên trái:

Đáp án C

Kiểm tra khả năng phân loại và tri giác không gian.

Câu ví dụ: Hình nào khác với những hình còn lại?

Đáp án = A

NHỮNG ĐIỀU CẦN NÓI THÊM VỀ IQ

Dưới đây xin dẫn lại hai bài viết gần đây liên quan đến chỉ số IQ. Những thông tin mói này là rất cần thiết. Nó giúp ta có cái nhìn đầy đủ hơn về chỉ số IQ. Nội dung trong hai bài này là kết quả của những nghiên cứu khoa học, đặc biệt ở bài 2, cho thấy tính chất hạn chế của việc chỉ dùng IQ khi đánh giá thông minh. Điều này đòi hỏi chúng ta phải có ý thức bổ sung những điểm còn hạn chế.

Bài I (báo Thanh Niên, 05/03/2005).

Những điều chưa biết về IQ

Mọi người thường nhắc tới chỉ số thông minh IQ nhưng còn nhiều điều khiến bạn phải ngạc nhiên về nó. Bạn có thể tham khảo qua kết quả của các nhà nghiên cứu Mỹ.

1. Trường học ảnh hưởng tới IQ:

Sự thông minh nói chung không ảnh hưởng tới quyết định đến trường hay không nhưng việc đến trường học giúp học sinh tăng chỉ số IQ của mình. Càng nghỉ học sớm thì nguy cơ thua kém về IQ so với các bạn cùng trang lứa càng tăng.

Theo kết quả khảo sát em có IQ thấp của Tổ chức giáo dục mở rộng của London, IQ của các em giảm dần theo các nhóm tuổi từ bé đến lớn: nhóm 4 – 6 tuổi có IQ = 90, nhóm tuổi lớn nhất 12 – 20 tuổi là 60.

- Nghiên cứu tại Nam Phi và Mỹ cho thấy mỗi năm trì hoãn đi học, IQ của trẻ giảm 5 điểm.

- IQ chịu ảnh hưởng của thời gian đi học. Cuộc điều tra ở Mỹ với những người ở lại trừơng lâu hơn tránh đi lính và người không có động cơ này. Kết quả, người ở lại trường lâu hơn có IQ cao hơn, khả năng kiếm tiền cũng hơn 7%.

- Nghỉ học giữa chừng làm giảm IQ.

- Chỉ số IQ bị ảnh hưởng bởi kỳ nghỉ hè. Các nhà nghiên cứu đã chọn 2 học sinh kiểm tra riêng biệt trước và sau khi nghỉ hè. Kết quả, có sự suy giảm trong hệ thống IQ ở 2 em này so với cuối năm học.

2. IQ không chịu ảnh hưởng của thứ tự sinh

Quan niệm con cả khôn ngoan và có khả năng lãnh đạo hay em khôn hơn anh chị không đúng. Thậm chí, có người còn cho rằng trong gia đình đông con IQ thấp. Thực tế, những người khôn ngoan có xu hướng sinh ít con nhưng sự thực là không hề có liên hệ hay ảnh hưởng nào gây tác động giữa quy mô gia đình và IQ của trẻ. Thứ tự sinh không dự báo trước IQ của trẻ. Ngoài ra, 2 anh em ruột sinh gần nhau có thể có IQ tương đồng hơn so với trẻ sinh cách xa nhau vẫn chưa có cơ sở chứng minh.

3. Sữa mẹ liên quan đến IQ

Những trẻ được nuôi bằng sữa mẹ, được mẹ dành nhiều thời gian chăm sóc thường có IQ cao hơn trẻ khác. Kết quả nghiên cứu những trẻ cùng điều kiện chăm sóc, chỉ khác nguồn sữa nuôi thì em được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ có IQ cao hơn từ 3-8 điểm so với em khác khi được 3 tuổi.

Lý do, sữa mẹ rất giàu năng lượng axit béo omega 3, tăng cường màng tế bào não, tăng hiệu quả dẫn truyền dẫn tạo ra từ những xung chấn thần kinh cho trẻ.

4. IQ biến đổi theo ngày sinh:

Tuổi nhập học của các em giống nhau nhưng trẻ sinh vào 3 tháng cuối năm đi học muộn hơn bạn bè. Các nhà nghiên cứu phát hiện những đứa trẻ sinh muộn trong năm sẽ có IQ thấp hơn vì mỗi năm học IQ của trẻ sẽ tăng được 3,5 điểm. Với thời gian đi học ít hơn các bạn nên những em sinh muộn trong năm có IQ thấp hơn.

5. Gen di truyền ảnh hưởng IQ:

Nghiên cứu 2 anh em sinh đôi được nhận nuôi trong 2 gia đình trung lưu, người ta tìm ra liên hệ này. Nhiều người nghĩ khi còn sống với gia đình, IQ của 2 anh em sẽ tương đồng. Chỉ khi họ bắt đầu cuộc sống tự lập, có những kinh nghiệm sống riêng thì IQ mới khác.

Sự thật, khi sống tự lập IQ của 2 anh em càng trở nên giống nhau vì chịu tác động từ gen di truyền ảnh hưởng tới trí thông minh của họ (sự tương đồng gen của 2 anh em là 50%).

6. Kích cỡ đầu liên quan IQ:

Phải tới khi có phương tiện hiện đại quan sát hệ thần kinh, người ta mới chứng minh được mối liên hệ này là có thật nhưng nó không đáng kể. Minh chứng cụ thể nhất là cuộc khảo sát kích cỡ mủ đội đầu và IQ của quân đội Mỹ.

7. IQ thế hệ sau ngày càng tăng:

IQ tăng gần 20 điểm sau mỗi thế hệ. Nếu tính điểm, hơn 90% người thế hệ hôm nay được gọi là thiên tài ở những thế hệ hôm qua. Sự tăng trưởng về chỉ số thông minh do ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng tốt hơn, thời gian đi học nhiều hơn, cha mẹ có phương pháp giáo dục con tốt hơn, đồ chơi thông minh và ưu điểm của máy vi tính.

8. IQ bị ảnh hưởng bởi thực đơn ăn uống

Các nhà nghiên cứu đã chứng minh chế độ ăn uống có khả năng ảnh hưởng tới chức năng của não, cá là thức ăn phát triển tốt nhất  cho sự phát triển của não bộ. Theo phân tích số liệu quy mô lớn với hệ thống trường học ở New York, sự ảnh hưởng này rất lớn.

Kiểm tra IQ của gần 1 triệu trẻ em học sinh trước và sau khi đổi thực đơn bữa trưa (với thực phẩm ít chất bảo quản, màu thực phẩm, ít màu sắc và ít dùng gia vị nhân tạo), có đến 14% học sinh tiến bộ hơn hẳn, đặc biệt là với em có thể trạng yếu.

Bài 2: Trên trang Wep Thông tin Y dược Việt Nam với tựa bài:

Đo IQ của trẻ là một cách đã lỗi thời để đánh giá trí thông minh

                           Trích từ News-Medical, 28/10/2004

Dựa trên một lý thuyết được bắt đầu nghiên cứu từ gần 20 năm trước, tiến sỹ J.P.Das, giáo sư tâm lý trường đại học Alberta đã triển khai “những quy tắc và công cụ trí tuệ” chỉ ra các yếu tố khác ngoài IQ trong việc đánh giá “trí khôn” của trẻ.

Lớn lên trong một khu nhà ổ chuột hay trong một gia đình thất học cũng có thể rất khôn ngoan kiểu đường phố, nhưng không có học vấn cần thiết để đo IQ theo cách truyền thống.

Giáo sư Das đã trình bày bản tham luận về “Các qui tắc và Công cụ trí tuệ: Chỉ số IQ đã trở nên lỗi thời như thế nào” tại Hội nghị Tâm lý học Quốc tế lần thứ 28 tổ chức tại Bắc Kinh, Trung Quốc hồi tháng 8, hệ thống hiện đang được sử dụng trên toàn thế giới và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Ông đã xác định 4 “qui tắc trí tuệ” đi sâu vào việc xử lý thông tin. Các qui tắc bao gồm quan điểm cho rằng trí tuệ không phải là bất biến mà chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như nhu cầu học tập và văn hóa, năng lực nhận thức, thậm chí cả việc đi học, cũng như năng lực cá nhân để xử lý những thông tin như ngôn ngữ và nhận diện khuôn mặt.

Các qui tắc này dẫn đường cho nghiên cứu về lý thuyết PASS (Planning, Attention, Simultaneous and Succssive processing - Kế hoạch, Chú ý, Đồng thời và Thành công), được triển khai năm 1994, PASS cho rằng không nên đánh giá trí thông minh chỉ bằng học vấn và trắc nghiệm IQ, mà phải bằng quá trình xử lý thông tin trong học tập. Cái đi vào năng lực trí tuệ và cách giải quyết vấn đề còn quan trọng hơn bản thân điểm số.

Để kết thúc bài viết này, xin giới thiệu với quý độc giả hai trong số nhiều trang web có thể giúp tự kiểm tra trí thông minh trực tuyến.

1. Trang Web tiếng Anh: www.iqtests.com

Trong IQtests.com có nhiều trắc nghiệm nhỏ, làm trong thời gian ngắn, khảo sát rất nhiều khía cạnh của trí tuệ. Tuy nhiên, vì nội dung viết bằng tiếng Anh, tốc độ làm bài chắc chắn bị chậm. Vì vậy điểm IQ thấp ta không nên băn khoăn nhiều, coi đó là để tập dượt.

2. Trang web tiếng Việt: www.bacsigiadinh.com

     (Có 60 câu hỏi làm trong 60 phút, phù hợp với đặc điểm và văn hóa người Việt Nam)

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1.      Trần Trọng Thủy, Khoa học chẩn đoán tâm lý, NXB Giáo dục, 1992

2.      Nguyễn Quang Dương, Tâm lý học chẩn đoán. Giáo trình dành cho các sinh viên đại học ngành tâm lý học.

3.      Trang WEB báo Thanh niên

- Ngày 04/12/2001, Trí thông minh là gì ? (theo 10 vạn câu hỏi vì sao)

- Ngày 14/01/2002, Tự kiểm tra trí thông minh với IQTest.

- Ngày 16/2/2005, Ba buổi thi đỗ trắc nghiệm IQ Mensa.

- Ngày 05/03/2005, Những điều chưa biết về IQ.

4. Trang web Báo Lao động

      - Ngày 19/03/2005: 3,3% sinh viên có điểm chuẩn IQ rất cao.

5. Trang Web Thông tin Y dược Việt Nam.

      - Đo IQ của trẻ là một cách đã lỗi thời để đánh giá thông minh, News-Medical, 28/10/2004

Theo quan điểm của các nhà tội phạm học, “rửa tiền” là hoạt động mà bọn tội phạm tiến hành để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của những đồng tiền tội lỗi. Hoạt động rửa tiền là hành vi hợp thức hoá những khoản tiền thu được từ hoạt động tội phạm. Mục đích của hoạt động rửa tiền là tạo ra một khoảng cách xa nhất giữa tài sản bất hợp pháp và chủ sở hữu những tài sản đó. Hình thức biểu hiện lợi nhuận có được ban đầu thông thường là “ tiền”, nhưng sau các giai đoạn chuyển đổi để hợp pháp hoá “tiền” đã có các hình thức biểu hiện khác như: Ngân phiếu, thẻ tín dụng, bất động sản... Nhìn chung các hình thức biểu hiện lợi nhuận của hoạt động rửa tiền bao gồm những lợi ích kinh tế của hoạt động rửa tiền mang lại được quy là “sản phẩm của tội phạm” (Theo Công ước Strasbong 1990 của Hội đồng Châu Âu)

Người ta cứ tưởng rằng nhạc rock sẽ thuộc về người da đen như nhạc blues và cả hai loại nhạc này trong mắt các gia đình trung lưu da trắng đều là thư nhạc hư hỏng và thô tục. Đến khi anh chàng tài xế xe tải da trắng có giọng ca của người da đen tên Elvis Presley được hãng Sun Records kí hợp đồng thì nhạc rock không còn là độc quyền của người da đen nữa.

Các nghệ sĩ rock and roll da trắng tỏ ra năng động và tài năng không kém những đồng nghiệp da đen. Thiên hạ bắt đầu biết đến những Jerry Lee Lewis, Carl Perkin, Bill Haley and the Comets... như những rocker da trắng tiên phong.Và nhờ thế mà nhạc rock mới có thị phần trên thị trường băng đĩa của Mỹ.

DJ là gì?

DJ là từ viết tắt của Disc Jockey, hiểu chung nhất là một người chuyên lựa chọn và phát những thể loại âm nhạc (đã được ghi âm từ trước) cho một đối tượng khán giả nhất định, và điểu chỉnh biến tấu âm nhạc cho phù hợp với người thưởng thức. Nghề này ra đời từ những năm 50 của thế kỷ trước bởi người dân Jamaica. Nhưng phải tới cuối những năm 60 sau khi du nhập vào Mỹ, DJ mới thực sự phát triển.

Ngải là gì?

Ngải là một loại thảo dược, hầu hết đều thuộc họ gừng (Zingibecaceae), dân gian truyền tụng ngải dùng làm "bùa yêu, thuốc lú", làm thuốc mê tín... có câu: "Không sơn mà gắn với hèo, không bùa, không ngải mà theo mới tình".

Ngải mà dân đi rừng ở miền Trung nước ta thường dùng, có tên gọi nôm na là ngải mọi (hoặc ngải rừng), tên khoa học là Curuma Aromatica Salisb, loại thân thảo, cao khoảng một mét, có mùi thơm như long não. Người ta mài lấy tinh bột ngâm rượu xoa, trị đau nhức, tê thấp, nhất là sốt rét rừng...

Từ xa xưa, người Arab, người Ấn Độ đã biết dùng trầm hương làm thuốc trợ tim, thuốc kích thích thần kinh, khử trùng, tẩy uế, ướp xác...

Ở nước ta trầm hương ngoài dùng làm thuốc: "Trầm hương cay ấm mà thơm/ Giáng khí nạp thận, tráng dương kiện toàn/ Ngực, bụng, đau nhức đa đoan/ Hen suyễn, thông tiểu, lại còn bình can".

Tại sao lại có câu "Ngậm ngải tìm trầm"

Những người thợ rừng đi tìm trầm, hợp lại từng nhóm gọi là "đi điệu". Trước khi khởi hành, họ phải chọn ngày giờ kỹ lưỡng, trước khi nhập rừng phải lập bàn thờ với 3 lần tế lễ, khấn vái bà Thánh Mẫu (Thiên y Ana) phù hộ, vật tế thường là: hương, hoa, trà rượu, chè, xôi và trầu cau. Vì phải tìm trầm nơi sơn cùng thủy tận, sương lam chướng khí trong thời gian dài, thường xuyên đối mặt với hiểm nguy, nên người đi điệu thường ngậm ngải để phòng ngừa các bệnh hiểm nghèo: chói nước, sốt rét, v.v... Thành ngữ "ngậm ngải tìm trầm" để chỉ một công việc vất vả "ăn của rừng rưng rưng nước mắt", lại đầy rẫy rủi ro.

Từ mục đích thiết kế ra hộp đen

Trước đây mỗi khi máy bay gặp nạn những người tận mắt chứng kiến đều khó tránh khỏi tai nạn, những người về sau này thường không rõ nguyên nhân thực sự về tai nạn máy bay. Vì vậy con người đã thiết kế ra hộp đen máy bay để ghi lại các dữ liệu của chuyến bay như hành trình bay, những sự cố xảy ra để có thể tìm được nguyên nhân gây ra tai nạn của máy bay.

Hộp đen do Tiến sĩ David Warren ở Melbourne, Australia phát minh vào khoảng năm 1954 với những thiết kế cơ bản đến nay hộp đen hiện đã được cải tiến nhiều. Bên trong hộp đen gồm 2 phần chính: một thiết bị tự động ghi lại âm thanh trong buồng lái (CVR) và một thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay (FDR).

CVR được nối với những micro đặt trong buồng lái để ghi lại những âm thanh như lời nói của các nhân viên tổ bay, tiếng bật công tắc, tiếng gõ cửa... vào đĩa từ. Thường có 4 chiếc, được đặt trên đầu phi công chính, phi công phụ, phi công thứ 3 (nếu có) và ở giữa buồng lái.

FDR có thể thông qua các loại máy phát xạ và được nối với các thiết bị cảm ứng đặt ở nhiều nơi trên máy bay để ghi lại những thông tin về thời gian, áp suất, tốc độ, độ cao, vị trí, hướng, tay lái, nhiên liệu, tham số làm việc của mỗi động cơ... trên máy bay. CVR có thể ghi dữ liệu suốt 2 giờ; FDR có thể ghi suốt 25 giờ để cung cấp các phân tích về sự cố.

Ngoài ra, tính năng của hộp đen rất ưu việt, Hộp đen được thiết kế đặc biệt giúp nó chịu được va đập (3.400 Gs), sức ép (227kg/6,5cm2), nhiệt độ (1.100o C), nước muối (dưới đáy biển) 24-30 ngày không gỉ, không hư hại. Người ta thường đặt hộp đen ở đuôi máy bay để giảm thiểu các tác động khi máy bay rơi.

Gọi là "hộp đen" vì ban đầu nó được sơn màu đen. Nhưng hiện nay nó thường được sơn các màu sáng, thường là màu da cam hoặc vàng tươi để dễ tìm kiếm. Trên hộp đen còn có lắp một thiết bị phát xạ có định vị khẩn cấp giúp định vị vị trí khi hộp đen rơi xuống nước (ULB). Thiết bị này có 2 "mắt thần", khi nước ngập đến mắt thần, thiết bị sẽ phát ra sóng âm thanh ở 37,5 kHz với tần suất 1 lần/giây trong suốt 30 ngày. Vì những tính năng ưu việt như vậy nên ngày nay, hộp đen không chỉ được dùng trên máy bay mà còn dùng trên nhiều phương tiện khác như xe hơi, tàu lửa...

Hộp đen máy bay mới

Theo Sciences & Vie, Hãng RDS của Canada vừa chế tạo ra loại hộp đen mới có thể bảo toàn khi máy bay gặp nạn. Hộp đen có khả năng tự tách ra khỏi máy bay trước khi máy bay gặp nạn bằng một gia tốc kế và bộ vi xử lý nhận biết trước tai nạn trong vòng 1/1000 giây. Hệ thống điều khiển hoạt động sẽ đẩy hộp đen ra khỏi máy bay trước khi máy bay chạm đất và nếu có rơi ngoài biển thì hộp đen cũng tự nổi lên mặt nước.

Lịch thuần dương và lịch thuần âm

Muốn hiểu rõ bản chất của lịch mà chúng ta vẫn thường sử dụng, trước hết chúng ta hãy cùng tìm hiểu về lịch thuần dương và lịch thuần âm.

Lịch thuần dương (lịch dương) phát sinh từ vùng căn hoá Ai Cập (lưu vực sông Nile) vào khoảng 3000 năm trước Công nguyên. Lịch này dựa trên chu kỳ chuyển động biểu kiến của mặt trời, mỗi chu kỳ (gọi là một năm) có 365 ngày và 6 giờ.

Lịch thuần âm phát sinh từ vùng văn hoá Lưỡng Hà, dựa trên sự tuần hoàn của mặt trăng. Mỗi chu kỳ trăng (gọi là một tháng) kéo dài 29,5 ngày; một năm âm lịch có 354 ngày, nghĩa là ít hơn năm dương lịch 11 ngày.

Lịch Âm Dương là gì?

Lịch âm mà chúng ta thường gọi thực chất là một thứ Lịch Âm Dương, là sản phẩm của lối tư duy tổng hợp, được hình thành dựa trên chu kỳ của cả mặt trăng và mặt trời.

Vào khoảng thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên, lịch thuần âm Lưỡng Hà được người Etruscan từ vùng Tiểu Á đưa đến Ý và truyền cho người La Mã. Đến năm 47 trước Công nguyên, hoàng đế Julius Caesar mới thay nó bằng lịch dương Ai Cập mà ông đã dày công tìm hiểu trong thời gian quân đội La Mã chiếm đóng vùng này. Cho đến nay, Lịch dương này từ châu Âu đã phổ biến trên hầu khắp thế giới còn Lịch thuần âm chỉ còn được dùng hạn chế ở một số quốc gia Hồi giáo.

Xây dựng lịch âm dương như thế nào?

- Định các ngày trong tháng theo mặt trăng: Trước hết người ta xác định hai ngày sóc-vọng (sóc = bắt đầu, ngày đầu tháng, vọng = ngửa mặt nhìn kên, ngày giữa tháng trăng tròn, hay còn gọi là ngày Mùng một và ngày Rằm). Căn cứ vào thời điểm xuất hiện của trăng, hình dáng của trăng, dân gian đã tích luỹ được kinh nghiệm xem trăng mà xác định chính xác từng ngày.

- Định các tháng trong năm theo mặt trời bằng cách xác định các ngày tiết (tiết = thời tiết): đông chí (ngày lạnh nhất) và hạ chí (ngày nóng nhất), ngày xuân phân (ngày giữa xuân) và ngày thu phân (ngày giữa thu) ta được “tứ thời”. Cộng với 4 ngày khởi đầu cho 4 mùa (lập xuân, lập hạ, lập thu, lập đông) ta đã có 8 mốc gọi là “bát tiết”. Cứ như thế, tiếp tục phân nhỏ nữa ra ta có 24 tiết và 12 tháng (mỗi tháng có 2 tiết)

- Do mỗi năm theo mặt trời dài hơn 12 tháng theo mặt trăng 11 ngày nên cứ sau gần 3 năm lại phải điều chỉnh cho hai chu kỳ này phù hợp với nhau bằng cách đặt tháng nhuận (chính xác là cứ 19 năm thì có 7 năm nhuận).

Xác định tháng nhuận trong lịch âm dương

Khái niệm “nhuận” ở lịch âm dương khác với lịch dương, trong đó cứ 4 năm lại có một năm có 366 ngày, nghĩa là tháng 2 của năm đó sẽ có 29 ngày chứ không phải là 28 ngày như thông thường. Trong lịch âm dương, cứ 19 năm thì lại có 7 năm nhuận, một năm nhuận gồm 13 tháng. Tháng nhuận của các năm khác nhau rơi vào những thời điểm khác nhau bởi thực chất nó là một tháng được kéo dài ra.

Đáng chú ý là lịch này phản ánh khá chính xác biến động của thời tiết và năm nhuận thường có thời tiết thất thường, nhiều thiên tai. Tháng nhuận phản ánh sự phối hợp tự nhiên giữa hai luồng ảnh hưởng của mặt trời và mặt trăng tác động đồng thời lên trái đất, tạo nên sự biến động thời tiết có tính chu kỳ của vũ trụ.

Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng lịch âm dương là một thứ lịch rất khoa học bởi tính âm lịch của nó phản ánh rất tốt nhiều hiện tượng liên quan đến mặt trăng như thuỷ triều, khí triều, sự sinh trưởng của sinh vật trong tháng. Hy vọng rằng với chút kiến thức ít ỏi về lịch âm dương, các bạn sẽ thêm yêu quý và góp phần bảo vệ, phát triển và duy trì hệ lịch khoa học này.

Theo sách Nhĩ Nhã của Khang Hi từ điển: “Lân là một loài dã thú, mình như mình nai, đuôi trâu, chân ngựa, trên đỉnh đầu có một cái sừng thịt”. Con Lân cái không có sừng nên gọi là Kỳ.
 
Những đầu Lân mà ta thường trông thấy hiện nay giống như con Lân bắt được thời Xuân Thu và thời vua Hán Vũ Đế của Trung Quốc. Cũng theo sách của Tảo Lâm tạp trở thì năm Gia Hựu thứ 2 (triều vua Tống Nhân Tông), xứ Giao Chỉ ta có đem tiến hai con Kỳ Lân lạ, khác hẳn với con Kỳ Lân của Trung Quốc: “Thân như thân trâu, tai to như tai voi còn chân thì như chân chó và mình có vẩy như vẩy cá”. Sách Từ Nguyên lại nói nó có lông ngũ sắc, bụng có lông vàng, giống Kỳ Lân này không ăn cỏ tươi và cũng không ăn vật sống. Trong sách Khang Hi tự điển nói nó là nhân thú nên không bao giờ dẫm chân lên cỏ xanh non mới mọc.

Ở Châu Phi có giống hươu đầu và hai chân trước rất cao, nó thích ăn cỏ non. Tiếng Pháp dịch là girafe, ta gọi là hươu cao cổ, còn người Nhật Bản lại dịch và gọi là con Kỳ Lân. Theo tiếng Anh, Kỳ Lân (unicorn) lại là một con vật giống con ngựa bạch, có sừng nhọn và xoắn ở trên đầu...
 
Như vậy là mỗi sách, mỗi nước tả con Lân một khác nhưng chung qui con Lân thường có hai tai to và một cái sừng ở đỉnh đầu. Đầu Lân do óc tưởng tượng của người xưa kết hợp giữa nhiều con vật rồi tạo thành một con thú khác và đặt tên là con Lân. Dù con Lân không có thật nhưng việc múa Lân có những triết lý sâu xa được người đời tin tưởng qua nhiều thế kỷ.

Theo quan niệm của người Trung quốc thì Kỳ Lân là một loài nhân thú thật hiếm thấy, xuất hiện báo hiệu điều tốt lành thánh nhân xuất thế. Bởi vậy người ta mới tưởng tượng ra cái đầu Lân để múa trong các dịp Lễ (Tết) cầu mong cho thiên hạ thái bình, mọi nhà sung túc đời đời thịnh trị. Đây cũng chính là những lời chúc tốt lành cho một năm mới an khang, thịnh vượng.