Sa mạc Atacama
Thật đáng ngạc nhiên khi biết rằng nơi khô hạn nhất thế giới - sa mạc Atacama, lại nằm nép mình dọc theo bờ biển Chile, Nam Mỹ - nơi cận kề Thái Bình Dương, đại dương lớn nhất thế giới. Hầu hết diện tích sa mạc này trải dài theo dãy núi Andes và nằm rất cao so với mực nước biển. Khác với các sa mạc như Sahara ở châu Phi hay Mojave ở California (Mỹ), sa mạc Atacama là một nơi khá lạnh với nhiệt độ trung bình hằng ngày từ 00C đến 250C. Việc thiếu mưa đã biến Atacama trở thành sa mạc. Thường thường khi một hiệu ứng ấm lên xuất hiện ở Thái Bình Dương bao quanh đường xích đạo có thể làm thay đổi thời tiết trên khắp thế giới và thậm chí những nơi khô hạn như Atacama cũng có thể có những đám mây ẩm ướt.
Nước ở Atacama
Mặc dù rằng Atacama có rất ít mưa nhưng vẫn có nước ở nơi khô cằn này. Có thể tìm thấy nước ở những nơi sau:
- Hồ muối: Trong những năm có lượng mưa lớn trong quá khứ xa xưa, một lượng nước đủ lớn tích tụ tại các vùng lòng chảo trên dãy Andes tạo thành hồ. Một số hồ lại có nước nhờ các sông băng tan chảy vào cuối kỷ Băng hà. Nhưng nhiều hồ trên dãy núi Andes, chẳng hạn như những hồ ở Atacama, lượng nước bốc hơi lớn hơn lượng nước mưa bù đắp khiến cho hồ đang dần khô cạn, tạo nên những hồ muối.
- Tuyết: tại những điểm nằm cao so với mực nước biển, tuyết thay vì mưa đổ xuống Atacama. Có những mảng tuyết lớn nằm trên những đỉnh núi, nơi chẳng bao giờ có nhiệt độ đủ lớn để tuyết có thể tan chảy.
- Dưới lòng đất: Dù nơi nào có lượng mưa thấp đến đâu đi nữa thì cũng luôn có nước dưới lòng đất. Ngay cả ở sa mạc khô hạn này, sau khi mưa một lượng nước bốc hơi còn phần lớn nước thấm vào lòng đất. Lượng nước này nhiều hay ít còn phụ thuộc vào một số yếu tố như: cấu tạo đất, nhiệt độ không khí và bề mặt đất, lượng mưa, mức độ thường xuyên của mưa, sự khô hạn. Vì Andes cũng năm trong hệ thống núi lửa hoạt động nên magma trong lòng đất làm nóng nước ngầm ở một số nơi làm nên những suối nước nóng phun trào.
- Sương mù: Hầu hết sương mù đến Atacama là từ Thái Bình Dương. Sương mù là những đám mây rất thấp, chứa hơi nước đang bị lạnh dần và bắt đầu ngưng tụ. Nếu bạn đã từng đứng trong lớp sương mù bạn có thể thấy nó sẽ ngưng tụ một ít nước trên người bạn. Khi nhiệt độ không khí đạt tới điểm sương, hơi nước trong không khí ngưng tụ để lại những giọt nước nhỏ li ti. Rất hiếm sinh vật sống có thể tồn tại ở Atacama mà chỉ nhờ vào sương mù ẩm nơi đây.
Sự sống ở Atacama
Nhiều người cho rằng các sa mạc là những nơi bị Mẹ Thiên Nhiên bỏ rơi nên chẳng có sinh vật sống nào có thể tồn tại, nhất là lại môt nơi khô hạn như Atacama. Mặc dù quả đúng là thật khó khăn mới tìm được sinh vật sống nào tại Atacama nhưng vẫn có những đám cây nhỏ sống tách biệt giúp một số động vật và côn trùng có thể tồn tại. Một số loài cây đã thích nghi rất tốt với môi trường khô hạn này bằng cách phát triển rễ đâm sâu vào lòng đất để tìm nước. Có một số bầy chim hạc sống ở các hồ muối, ăn các loài tảo mọc trong hồ. Cũng có những người sống ở Atacama nữa. Có một thị trấn mang tên Calama ở trên sa mạc này, cũng có các nhà nghỉ, nhà hàng ăn và cửa hàng tuy nhiên dân cư rất ít. Phần lớn diện tích của Atacama là những nơi cô độc. Dựa vào các di chỉ văn hoá và các đồ tạo tạc mà các nhà khảo cổ tìm thấy thì con người đã sống ở đây từ nhiều ngàn năm trước. Những người Anh-Điêng Nam Mỹ đã thiết lập cuộc sống tại đây qua hàng thiên niên kỷ và để lại những di chỉ của nền văn hoá và cả chính bản thân họ. Vì Atacama rất khô hạn nên xác những người Anh-Điêng được chôn cất được thiên nhiên bảo tồn một cách hoàn hảo, biến thành những xác ướp. Một số xác ướp cổ nhất thế giới được tìm thấy ở sa mạc Atacama và có đến 9000 năm tuổi.
Nguyên nhân làm nên sa mạc Atacama khô hạn
Một nguyên nhân khác là Atacama không có đủ lượng mưa do hiện tượng gọi là “bóng mưa” (rainshadow). Không khí nóng ẩm được gió mậu dịch đưa từ phía Tây sang bao phủ rừng nhiệt đới Nam Mỹ bị đẩy lên cao ở phía Đông dãy Andes. Các ngọn núi ở mực quá cao so với mực nước biển đến nỗi không khí gặp lạnh, ngưng tụ và mưa (hoặc tuyết) rơi trên núi. Không khí khi hạ xuống phía bên kia của dãy núi sẽ ấm lên, giữ hơi ẩm trong mình ngăn không cho mưa rơi. Các ngọn núi giúp cho sông Amazon trở thành con sông lớn nhất thế giới nhờ thu được hết lượng mưa rơi xuống, đồng thời lại ngăn Atacama thu nhận mưa. Nơi khô nhất và một trong những nơi ẩm nhất thế giới lại ở ngay cạnh nhau!