Sự tồn tại của đế chế Inca
Vương quốc Inca bắt đầu từ một bộ lạc sống ở Cuzco vào khoảng thế kỷ 12. Dưới sự lãnh đạo của Manco Capac họ lập nên một thành bang ở Cuzco. Năm 1438, họ bắt đầu cuộc mở rộng đế chế của mình dưới sự chỉ huy của Sapa Inca PachaC.i và lập nên vương quốc hùng mạnh nhất châu Mỹ. Đế chế Inca trải rộng trên một diện tích hơn 4000 km, gồm các vùng cao nguyên và duyên hải của Peru, phần lớn vùng cao nguyên Ecuador, phía bắc Chile, một phần miền tây Bolivia và một phần tây bắc Argentina. Tuy nhiên đế chế này chỉ tồn tại trong khoảng 100 năm. Năm 1532 người Tây Ban Nha xâm lược châu Mỹ, đẩy vương quốc vào sự suy tàn.
Thể chế chính trị
Tahuantinsuyu là một hệ thống liên bang gồm một chính quyền trung ương và 4 tỉnh Chinchay Suyu, Anti Suyu, Kunti Suyu và Qulla Suyu. Bốn góc của các tỉnh này gặp nhau tại trung tâm Cuzco. Mỗi tỉnh có một người đứng đầu, giám sát các viên chức địa phương - người trông nom các khu vực sản xuất nông nghiệp, các thành phố hay các mỏ. Họ cũng là người giải quyết các tranh chấp và kiểm tra việc đóng góp của mỗi gia đình với mita (sự đóng góp bắt buộc của các gia đình với xã hội Inca).
Xã hội
Ở đỉnh cao phát triển, xã hội Inca có hơn 6 triệu dân nhưng trong đó chỉ có những hậu duệ của bộ tộc Inca mới được xem là người Inca, mới được học tập ở trong các Yachay Wasis (“ngôi nhà trí tuệ”). Xã hội Inca gồm những “ayllus” - thị tộc có cùng huyết thống sống và làm việc cùng nhau. Đứng đầu “ayllus” là một “curaca”. Các gia đình sống trong những ngôi nhà mái lá được xây từ đá và bùn. Ngôn ngữ chính của họ là tiếng Quechua và Aymara.
Trong cấu trúc xã hội của người Inca, người thống trị “Sapa Inca” và những người vợ của ông ta (Coyas) có quyền lực tối cao. Kế đến là vị thầy tu thứ nhất và tướng chỉ huy quân đội. Tiếp theo là 4 Apu - chỉ huy quân đội của các vùng. Tiếp nữa là thầy tu ở đền thờ, kiến trúc sư, quan quản lý và tướng lĩnh quân đội. Dưới một bậc là thợ thủ công, các nhạc công, các sĩ quan quân đội và quipucamayoc - kế toán. Tầng lớp thấp nhất xã hội là các thầy phù thủy, nông dân, các gia đình chăn nuôi gia súc và quân lính.
Mọi người đều có những thứ họ cần nên xã hội Inca rất ít người trộm cắp. Vì vậy,họ cũng chẳng có nhà tù. Tội nặng nhất ở Inca là tội giết người, sỉ nhục Sapa Inca và nói những điều xấu về thần linh. Hình phạt sẽ là quẳng xuống vực để người khác lấy đó làm gương. Tội ngoại tình sẽ bị treo lên tường cho đến chết đói. Những tội nhẹ hơn thì bị phạt cắt tay, cắt chân hoặc móc mắt.
Tôn giáo
Mọi yếu tố trong đời sống của họ đều gắn với thần linh. Họ tin rằng mọi thứ đều do Wiraqocha tức thần mặt trời tạo nên, và vua Inca chính là “con trai duy nhất của mặt trời”. Họ cũng tin ma quỷ có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Chính vì thế các thầy phù thủy rất được coi trọng và được xem là những người bảo vệ linh hồn. Người Inca tin vào sự tái sinh của người chết, vì thế họ giữ lại móng tay, tóc và răng của người chết.
Họ thờ cúng nữ thần đất Pachamama và thần mặt trời Inti. Inti Raymi, ngày lễ của thần mặt trời là ngày lễ lớn nhất của đế quốc Inca, diễn ra hàng năm vào ngày 21/6 tại Cuzco.
Trung tâm tôn giáo và xã hội Inca đặt ở pháo đài gọi là “sacsahuaman”. Nó được xây dựng ở Cuzco - nơi ở của nhà vua và thờ thần mặt trời với rất nhiều vàng bạc trang trí.
Kinh tế
Mọi người đều phải làm việc ngoại trừ những người còn quá nhỏ tuổi và quá già. Trẻ em cũng phải giúp đuổi các con vật ra khỏi cánh đồng hay giúp việc ở nhà.
Mỗi ayllu lại có một cộng đồng làm nông nghiệp riêng để tạo ra lương thực và bông. Hầu hết công việc phải làm bằng tay vì người Inca không có xe và gia súc kéo. Họ chỉ có một số công cụ như xẻng gỗ, cày chân (gọi là taclla), một gậy có đầu gắn đá để đập đất, một cuốc lưỡi đồng, và một gậy tra lỗ.
Khoảng 2/3 sản phẩm làm ra của nông dân sẽ phải nộp thuế, phần còn lại họ được giữ. Một phần sản phẩm thu thuế được phân phát cho những người khác, phần khác giữ trong kho của chính phủ hoặc để dâng lên thần linh. Sản phẩm nông nghiệp chủ yếu là ngô, khoai tây, bí, đậu, tiêu, lạc, sắn và quinoa (một loại ngũ cốc). Trong số đó quan trọng nhất là khoai tây.
Điều kiện làm nông nghiệp của người Inca rất khó khăn, vùng núi thường thiếu đất và nước. Vì thế họ phải xây những bức tường đá để giữ đất khỏi bị rửa trôi. Họ còn làm một hệ thống kênh phức tạp để chuyển nước đến các khu vực trồng trọt.
Các động vật như lạc đà không bướu đóng một vai trò rất quan trọng với nền kinh tế Inca. Chúng chở vật nặng, cho lông làm len và cho phân làm chất đốt. Ngoài ra người Inca còn nuôi lợn, vịt và chó để làm thức ăn.
Người Inca nổi tiếng có rất nhiều vàng . Đối với họ vàng là “mồ hôi của mặt trời” và bạc là “nước mắt của mặt trăng”. Tuy nhiên, họ không dùng vàng bạc làm tiền tệ mà chỉ dùng cho mục đích thẩm mỹ.
Đời sống
Khoai tây là thực phẩm chính của người Inca. Quần áo của họ làm từ lông Alpaca (lạc đà không bướu ở Nam Mỹ), con vật này cũng có liên quan nhiều đến các nghi lễ của người Inca.
Thường dân không sống ở các thành phố mà chủ yếu ở các làng lân cận và chỉ đến thành phố vì lý do công việc hoặc tham dự lễ hội. Thành phố dành cho chính quyền thống trị. Cũng có một số thợ thủ công sống ở thành phố để làm việc cho các đền thờ. Bên ngoài thành phố là các kho chứa của chính phủ và doanh trại quân đội.
Giao thông liên lạc
Người Inca đã xây dựng hệ thống đường xá rất kỳ vĩ. Một con đường chạy gần như toàn bộ chiều dài của bờ biển Thái Bình Dương ở Nam Mỹ. Trên bờ biển, những con đường không bằng phẳng và chỉ được đánh dấu bằng những thân cây. Trên núi cao, đường được lát đá phẳng và xây tường để bảo vệ người đi không bị rơi xuống vực. Cho đến ngày nay, hàng ngàn dặm đường vẫn còn tồn tại trong tình trạng tốt, chúng được xây dựng để có thể chống chọi với mưa gió, lũ lụt...
Hình thức liên lạc giữa các thành phố là dùng các “chasqui” - những chàng trai trẻ chuyên đi truyền tin đến mọi nơi trên đất nước. Chẳng hạn khi một vị tướng ở Nazca cần báo cáo về một cuộc khởi nghĩa lên Sapa Inca ở Cuzco, một “chasqui” sẽ bắt đầu từ Nazca chạy khoảng 1 km đến một điểm có một “chasqui” đang đợi. Thông tin sẽ được chuyển sang cho “chasqui” này và cứ thế tiếp tục cho đến khi thông tin đến tai Sapa Inca. Thông tin truyền đi phải chính xác từng từ, nếu không sẽ có một hình phạt rất nặng nề dành cho kẻ truyền tin sai.
Mặc dù chỉ tồn tại trong vòng một thế kỷ nhưng với những gì người Inca đã tạo nên có thể nói Inca là một nền văn minh cổ rực rỡ nhất Nam Mỹ.
Lựa chọn chủ đề
