“Bất đáo Trường Thành phi hảo hán” là câu nói cửa miệng của người Trung Quốc. Nó cho thấy Vạn lý Trường Thành như một công trình kiến trúc vĩ đại nhất, một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất của Trung Quốc, một kiệt tác của nhân loại, công trình nhân tạo duy nhất có thể nhìn thấy từ mặt trăng.
Trường Thành bắt đầu từ ải quan Gia Dụ (Cam Túc) ở phía Tây, uốn khúc chập chùng chạy sang phía Đông đến ải quan Sơn Hải (Hà Bắc). Kỳ quan này đã được Unesco đưa vào danh mục Di sản thế giới vào năm 1987. Đây là một bức tường lớn có tổng chiều dài hơn 6.350km, tường thành có độ cao trung bình là 8 mét, chiều rộng trung bình ở phần đáy là 6,5 mét, còn phần thành lũy đi lại được là 5,7 mét.
Về mặt lịch sử, trường thành bắt đầu được xây dựng dưới thời Xuân Thu (770-476 tr.CN), thời mà Trung Quốc bị chia cắt thành nhiều nước, một số nước phải xây thành để chống lại giặc ngoại xâm. Đến thời Chiến Quốc, Trung Quốc còn 7 nước, 3 nước ở phía Bắc và Tây Bắc là Yên, Triệu và Tần, tiếp tục xây thành ở biên giới phía Bắc để phòng chống sự xâm lấn của người Hung Nô.
Năm 221 tr.CN, vừa mới thống nhất Trung Quốc, Tần Thuỷ Hoàng sai tướng Mông Điềm kéo quân đánh Hung Nô, chiếm cứ vùng Hà Nam. Để ngừa Hung Nô tiến xuống phía Nam, vua Tần sai xây dựng thêm và gia cố ba tường thành cũ (của Tần, Triệu, và Yên). Việc này cũng do tướng Mông Điềm chỉ huy coi sóc trong 10 năm, huy động rất nhiều công sức lao động của quân lính, dân chúng, và phạm nhân. Ngoài việc nối liền ba tường thành cũ, vua Tần cho mở rộng thêm về hướng bắc. Những triều đại về sau (trừ đời Thanh) đều góp phần gia cố tu bổ thêm Trường Thành
Đời Hán, Trường Thành được nối dài sang phía tây đến ải quan Ngọc Môn, để phòng bị giặc từ phía Tây Vực. Dọc theo Trường Thành có nhiều trại quân và nhiều tháp canh gọi là phong hoả đài. Chế độ biên phòng này rất nghiêm nhặt. Nếu thấy giặc, ban ngày thì đốt khói, ban đêm thì đốt lửa báo tin cho nhau, từ xa mấy trăm dặm quân cứu viện có thể đến ngay được.
Trường Thành đời Hán về phía Đông trùng với Trường Thành đời Tần, về phía Tây khi tới Hồi Hột thì thành đời Tần rẽ xuống phía Nam, còn thành đời Hán vẫn tiếp tục kéo dài về phía Tây, qua các quận Vân Trung, Ngũ Nguyên, Cư Diên Trạch, Tửu Tuyền, Đôn Hoàng, Dương Quan, Ngọc Môn Quan, đến Bạc Xương Hải ở tỉnh Tân Cương, dài hơn 10.000 km. Đây là bức thành dài nhất trong lịch sử nhưng nay đã đổ nát hoang tàn, ta còn thấy rõ tại Ngọc Môn Quan và Dương Quan. Hiện nay ở những khu vực này rất đìu hiu hoang vắng.
Đời Nam Bắc Triều, vua Tuyên Vũ Đế của Bắc Ngụy cho xây thêm một đoạn thành 1000 km từ phía Tây sang Đông, tức là từ Ngũ Nguyên (thuộc Nội Mông ngày nay) đến Xích Thành (thuộc Hà Bắc ngày nay). Đời Bắc Tề cũng tu sửa Trường Thành, đặt thêm các trạm biên phòng nơi xung yếu. Đời Tùy huy động trăm vạn nhân công tu bổ Trường Thành để chống giặc Đột Quyết.
Sau khi triều đại Nguyên sụp đổ, biên giới phía Bắc mất an ninh, phía Đông Bắc có giặc Nữ Chân quấy phá. Triều đình nhà Minh đã tu bổ Trường Thành một cách qui mô để ngăn ngừa giặc tràn xuống phía Nam. Việc tu bổ này tiến hành suốt 100 năm. Trường Thành đời Minh dài 6.000 km, chạy dài từ ải quan Gia Dụ đến Áp Lục giang. Dọc theo Trường Thành, triều đình nhà Minh đặt 9 trại quân đồn trú tại Cam Túc, Cố Nguyên, Ninh Hạ, Diên Tuy, Thái Nguyên, Đại Đồng, Tuyên Phủ, Bào Châu, và Liêu Đông.
Trường Thành đời Minh chính là Vạn Lý Trường Thành mà chúng ta thấy ngày nay, thành còn khá nguyên vẹn, chỉ hư hỏng một số đoạn (khoảng 30%). Dọc theo Trường Thành có một số cửa ải để qua lại gọi là “quan” như: Sơn Hải Quan, Cư Dụng Quan, Gia Dục Quan. Tại một số địa điểm, đời Minh có bố trí nhiều binh lính đồn trú để bảo vệ gọi là “trấn” như: Kế Châu Trấn, Tuyên Phủ Trấn, Đại Đồng Trấn, Diên Tuy Trấn, Ninh Hạ Trấn, Cam Túc Trấn.
Các vật liệu được sử dụng để xây dựng trường thành là những thứ có sẵn, gần Bắc Kinh tường thành được làm bằng những khối đá vôi. Ở những nơi khác có thể là đá granite hay gạch nung. Nếu sử dụng những vật liệu đó, đầu tiên họ dựng hai bức tường sau đó nén đất và gạch đá vào giữa cùng một lớp phủ cuối cùng bên ngoài để tạo thành một khối duy nhất. Ở một số vùng các khối đó được gắn với nhau bằng một hỗn hợp nhớp dính của gạo, mật và lòng trắng trứng. Ở các vị trí vùng cực tây sa mạc, nơi vật liệu tốt rất hiếm, bức tường được làm bằng vụn gỗ thô trộn với các loại sợi.
Vạn Lý Trường Thành là một trong những công trình kiến trúc độc đáo bậc nhất về quân sự của Trung Hoa vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay. Có thể nói đây là biểu tượng mạnh mẽ nhất của đất nước Trung Quốc và là niềm tự hào của dân tộc này với tất cả các quốc gia trên thế giới.
Lựa chọn chủ đề
